سلسله: Animalia
شاخه: Arthropoda
رده: Trilobita
راسته: Lichida
بالا خانواده: Odontopleuroidea
خانواده: Odontopleuridae
جنس: Odontopleura
گونه: صدها گونه مختلف داشته اند.
معنای اسم:
نام علمی یکی از گونه های بیشمار این بی مهرگان دریایی ماقبل تاریخ
Odontopleura markhami sinespinaspisمی باشد.
عموما" به آنها " ترایلوبایت trilobite " (درایران تریلوبیت ) می گویند به معنی " سه بخشی three lobes ".چون بدن از طول و عرض به سه قسمت تقسيم شده است، آنها را تريلوبيت ميگويند.
دوران زمین شناسی:
عصر سیلورین Silurian وابسته به سومین دوره پالئوزوئیک Paleozoic
محدوده زمانی:
545 تا 251 میلیون سال پیش تريلوبيتها، جانوران دريايي منقرض شده، داراي پوسته سخت مي باشند كه در درياهاي ميليونها سال قبل مي زيستند.تريلوبيتها، در آغاز دوران پالئوزوييك(بيش از 500ميليون سال قبل)ظهورکردند و در دوره پرمین پسین(284میلیون سال قبل)منقرض شدند. دوره کامبرین، تحت عنوان عصر تریلوبیتها شناخته می شود.
تریلوبیتها بسیار فراوان و بسیار متنوع بودند. بیش از 15000 گونه تریلوبیت، شناسایی شده است. بعضی از تریلوبیتها در کف دریا می خزیدند، برخی شنا می کردند و برخی دیگر با جریانهای اقیانوسی جابه جا می شدند. احتمالا غذای گونه های مختلف تریلوبیت متفاوت بوده است. بعضی از آنها گیاهخوار بودند(گیاهان را می خوردند)، برخی خرده خوار بودند(مواد فاسد شده را مي خوردند) و برخي ديگر لاشخور بودند(مردارها و لاشه ها را می خوردند). بيشتر تريلوبيتهاي پيدا شده احتمالا اسكلت حاصل از پوستاندازي هستند تا بقاياي اجساد آنها. بسیاری از تریلوبیتها، خارهای محافظتی داشتند. بعضی از آنها می توانستند خودشان را مثل توپ جمع كنند و برخي از آنها كف دريا را حفر مي كردند.
تريلوبيتها گروهي از شاخه بندپايان (Arthropoda) هستند كه با داشتن بدني بندبند و پوشش سخت خارجي، مشخصند. تفاوت آنها با بندپايان ديگر در دست و پا و دگرديسي اوليه بوده است.
از نظر طولي نيز شامل: يك قسمت مركزي به نام لب محوري(Axial lobe) و دو بخش جانبي به نام پلورا(Pleural lobe) ميباشند. عناصر اسكلتي در سفالون و در پيژيديوم به يكديگر متصل شده و غير قابل حركت هستند. فقط در ناحيه توراكس كه شامل 2 تا 40 قطعه مفصل شده به يكديگر است، قطعات نسبت به يكديگر حركت دارند. بنابراين تريلوبيت، ميتوانسته از سطح شكمي تا شود.
جانورانى با اسکلت خارجى که جهت طولى داراى يک بخش محورى "Axial lobe" و دو بخش در طرفين آن Pleural lobe بودند.
ساختمان بدن در تریلوبیتها :
تریلوبیتها، بی مهرگان دریایی بودند که پوسته ای سخت و سه قسمتی داشتند(بخش محوری و دو بخش جانبی)، از این رو آنها را تریلوبیت نامیده اند. این آرتروپودها، پاهای متصل شده، چشمان مرکب و آنتن داشتند. اندازه آنها بین کمتر از یک چهارم اینچ(6/0سانتیمتر)تا بیش از 2فوت(6/0متر)در تغییر بود. پوشش و اسكلت پشتي از جهت پهنا ، به سه ناحيه از جلو به عقب (در امتداد عرض) تقسيم شده است:
بخش جلويي يا Cephalon : سفالون يا سپر ناحيه سري
- بخش ميانى يا Thorax : توراكس يا سينه
- بخش عقبى يا Pygidium : پيژيديوم يا بخش دمي
الف ) سر یا سفالون
» گلابلا (Glabella) قسمت میانی سر را شامل می شود که دارای حالت برجسته بوده و توسط شیار پشتی (dorsal furrow) از سایر قسمتها جدا می شود. در دو طرف گلابلا دو گونه ثابت وجود دارد که مجموع آنها را با گلابلا «کرانیدیوم» (Cranidium) می گویند. شکل گلابلا میتواند طویل، کوتاه، باریک، پهن و ... باشد.
» خط درز چهره ای (Facial suture) جداکننده گونه متحرک و کرانیدیوم است. این خط درز، پوست اندازی تریلوبیتها را تسهیل می کرده. بر اساس اینکه خط درز کدام قسمت از سفالون را قطع نماید، انواع مختلفی برای آن تشخیص داده شده.
» گونه ثابت(Fixed cheek) چسبیده به گلابلا است و شامل تمام کرانیدیوم به استثنا گلابلا می گردد و دارای لبه کاملا برجسته بوده که در تمام لبه سفالون دیده می شود. گونه متحرک (Free cheek) توسط خط درز چهره ای از گونه ثابت جدا می شود.
چشم ها مرکب، معمولا در بخش پشتى ناحيه سر قرار مى گيرند.یک جفت چشم ساده و یک جفت چشم مرکب کوچک است. چشمهای مرکب از تعدادی عدسی تشکیل می شوند که هر کدام از عدسیها یک واحد بینایی محسوب می شود. تعداد عدسیها تا 15000 عدد هم می رسد. عدسیها یا به هم چسبیده یا پهلو به پهلو قرار گرفته اند، که در این حالت به «هولو کروآل» (Holo chroal)معروفند. و اگر فاصله داشته باشند به «شیزو کروآل» (Schizo chroal) موسومند، که در این حالت عدسیها نیمه کروی بوده و توسط بافت سختی از هم جدا شده اند.
ب ) سینه یا توراکس
از تعدادی قطعه متصل به هم و کاملا مجزا از یکدیگر تشکیل شده است. این قطعات نسبت به هم و نسبت به ناحیه سفالون قابل حرکت هستند.
قسمت محوری، قسمت میانی سینه است که برجسته است و در دو طرف آن لپهای جانبی قرار دارند. قسمت جانبی پلورال (Pleural) است و شکلهای مختلفی دارد. انتهای پلورالها گاهی تولید خارهایی می کند که «پلورال اسپاین» ( Pleural spine) نامیده می شوند. تعداد بندهای سینه در گونه های مختلف متفاوت بوده از 2 تا 40 قطعه متغیر است. و یکی از صفات عمده مورد استفاده در تقسیم بندی تریلوبیتها است. در بخش شکمى، يکسرى زوايد ديده مى شود که شامل يک جفت آنتن بندبند و فاقد انشعاب در بخش جلويى بدن و تعداد متغيرى از زوايد بندبند دو شاخه (که 4 جفت از آنها در بخش شکمى ناحيه سر قرار دارند) مى شود.
ج ) دم یا پیژیدیوم
همانندناحیه سینه از تعدادی قطعه به هم جوش خورده تشکیل شده. تعداد این قطعات در گونه های مختلف متفاوت است و همانندسفالون به توراکس متصل شده است و دارای یک بخش محوری و دو بخش جانبی می باشد. بخش محوری که معمولا حالت برجسته هم دارد «راشیس» (Rachis) نامیده می شود. قطعات جانبی دارای لبه های صاف یا خارمانند هستند. مخرج در زیر آخرین قطعه دم قرار می گیرد.
دوره تحول Ontogeny
مراحل تغيير شکل از تخم تا موجود بالغ شامل مراحل زير است :
1- Protaspise
2- Meraspise
3- Holaspise
دوره تحول از لارو که فقط داراى قطعات سر است شروع مى شود و پس از دگرديسى هاى متوالى به جانور بالغ تبديل مى گردد. تريلوبيتها از جانوران منحصرا دريايى هستند و فسيل آنها فقط در نهشته هاى دوران پالئوزوييک يافت مى شود. اينها براى اولين بار در کامبرين زيرين ظاهر شدند اما از آن پس خيلى زود، به خانواده ها و جنس هاى مختلف تنوع يافتند. در اردويسين فراوان و متنوع شدند اما از سيلورين، از نظر تنوع، شروع به افول نهادند. پس از آن بسرعت در دونين فراوان شدند. در حاليکه خانواده هاى کمى از آنها وجود داشتند. خيلى سريع در پالئوزوييک فوقانى کم شدند و با پايان يافتن پرمين به کلى از بين رفتند. حداکثر فراوانى از نظر تنوع به عقيده عده اى در اردويسين ميانى بوده است و علت آن ، ازدياد راسته هاى ظاهر شده از 5 راسته در کامبرين به 7 راسته در اين زمان، ذکر شده است. جهت يابى آنها با استفاده از موقعيت سرودم امکان پذير است. گاهى در برخى گونه ها تشخيص دم از سر مشکل بوده و نمى توان آن دو را از هم باز شناخت. در هر صورت قسمتى که سر قرار دارد بخش Anterior و قسمتى که دم قرار دارد Posterior ناميده مى شوند
ساير اطلاعات:
جزو اولین جانوران مفصل دار شناخته شده است. (بی مهرگانی که اسکلت خارجی سخت و پاهایی بند بند داشته اند. arthropods) می توان گفت که از وابستگان دور سخت پوستان امروزی بوده است. بدنش از سه قسمت کلی سر، قفسه سینه و دم تشکیل می شده که قفسه سینه، خود شامل چندین قسمت بوده و به جانور این امکان را می داده تا خود را جمع کند و به شکل یک توپ درآورد. ضمنا" بدنش از نظر طولی هم توسط یک جفت شیار، به سه قسمت مجزا تقسیم می شده که نام این جانور هم از همین مشخصه ظاهری اش اخذ شده است. آب شش ها روی پاهای بی شمارش بوده اند و همانند حشرات، صاحب چشمانی مرکب بوده است اما عدسی ها در هر چشم، غالبا" بزرگتر و از نظر جای گیری با فاصله بیشتری از هم نسبت به حشرات قرار داشتند. به این صورت جانور، زاویه دید گسترده تری داشته است.
عرض سلام و خیر مقدم داریم خدمت شما کاربر گرامی. شما می توانید سوالات و انتقادات خود را از طریق تماس با شـماره 0506 494 0936 با ما در میـان بگذارید.